Kaygı ile Panik Atak Arasındaki Fark Nedir?

Kaygı, endişe ve bedensel gerginliğin hafiften yoğuna değişebildiği daha geniş bir deneyimdir. Panik atak ise ani başlayan ve kısa sürede yoğunlaşan korku veya rahatsızlık atağıdır. İkisi aynı değildir; panik atak kaygı sırasında ortaya çıkabilir, ancak her kaygı panik atağa dönüşmez.

Kaygı Nedir?

Kaygı, kişinin gerçek veya olası bir tehlike, belirsizlik ya da gelecekte yaşanabilecek bir durum karşısında hissettiği endişe ve tetikte olma halidir.

Bir sınav, iş görüşmesi, sağlık sorunu, ilişki güçlüğü veya önemli bir karar öncesinde kaygı yaşamak olağan olabilir. Kaygının yoğunluğu kişiden kişiye değişebilir ve her kaygı psikolojik bir bozukluk anlamına gelmez.

Kaygı sırasında zihinsel belirtilerin yanında fiziksel belirtiler de görülebilir. Kişi kendisini gergin hissedebilir, rahatlamakta zorlanabilir, düşüncelerini sürekli aynı endişenin etrafında döndürmeye başlayabilir veya bedenindeki bazı değişiklikleri daha fazla fark edebilir.

Kaygı uzun süre devam ediyor, kontrol edilmesi zorlaşıyor ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.

Panik Atak Nedir?

Panik atak, yoğun korku veya rahatsızlığın ani biçimde yükseldiği bir dönemdir.

Atak sırasında kişi çarpıntı, terleme, titreme, nefes almakta güçlük, baş dönmesi, uyuşma, mide rahatsızlığı veya göğüste rahatsızlık gibi fiziksel belirtiler yaşayabilir. Buna kontrolünü kaybetme, bayılma, kötü bir şey olacağı veya öleceği korkusu gibi düşünceler eşlik edebilir.

Panik atağın ayırt edici özelliklerinden biri belirtilerin hızlı biçimde yoğunlaşmasıdır.

Ataklar bazen belirli bir durumla ilişkili olabilir, bazen de kişi belirgin bir tetikleyici fark etmeyebilir. Bu nedenle panik atağı yalnızca “sebepsiz korku” şeklinde tanımlamak doğru değildir.

Kaygı ile Panik Atak Arasındaki Temel Farklar

Kaygı ve panik atak bazı belirtileri paylaşsa da başlangıç biçimi, yoğunluk ve seyir açısından birbirinden ayrılabilir.

En temel ayrım, panik atağın yalnızca “çok fazla kaygı” olmamasıdır. Panik atakta yoğunluk hızlı yükselirken kaygı daha uzun süre devam eden bir endişe ve tetikte olma hali şeklinde de yaşanabilir.

Kaygı ve Panik Atakta Aynı Bedensel Belirtiler Görülebilir mi?

Evet. Kaygı ve panik atakta çarpıntı, terleme, titreme, nefes değişiklikleri, baş dönmesi ve mide yakınmaları gibi benzer fiziksel belirtiler görülebilir.

Fark çoğu zaman tek bir belirtiye değil, belirtilerin nasıl başladığına, ne kadar hızlı yoğunlaştığına, eşlik eden düşüncelere ve genel seyire bakılarak anlaşılmaya çalışılır.

Örneğin gün boyunca yaklaşan bir toplantıyı düşünerek gerginlik ve mide rahatsızlığı yaşamak ile birkaç dakika içinde yoğunlaşan çarpıntı, nefes darlığı ve kontrolü kaybetme korkusu yaşamak aynı deneyim değildir.

Bununla birlikte fiziksel belirtilerden hareketle kişinin kendi kendine panik atak veya kaygı bozukluğu tanısı koyması doğru değildir. Çarpıntı, göğüs rahatsızlığı, nefes darlığı veya baş dönmesi gibi belirtilerin psikolojik nedenler dışında başka nedenleri de olabilir.

Kaygı Panik Atağa Dönüşür mü?

Kaygı ile panik atak arasında ilişki bulunabilir, ancak “her kaygı sonunda panik atağa dönüşür” şeklinde bir kural yoktur.

Bazı kişiler uzun süre kaygı yaşayabilir ancak hiç panik atak geçirmeyebilir. Bazı kişiler ise belirli dönemlerde panik atak yaşayabilir.

Özellikle bedensel duyumların tehlikeli olduğu şeklinde yorumlanması bazı kişilerde kaygının hızla yükselmesine katkıda bulunabilir. Örneğin kalp atışını fark eden biri bunu ciddi bir tehlikenin işareti olarak yorumladığında korku artabilir; korku arttıkça kalp atışı ve diğer fiziksel belirtiler daha yoğun hissedilebilir.

Böyle bir döngü yaşanması kişinin belirtileri bilinçli biçimde oluşturduğu anlamına gelmez. Bedensel duyumlar gerçektir; önemli olan bu duyumların nasıl algılandığı ve yorumlandığıdır.

Panik Atak ile Panik Bozukluk Aynı Şey mi?

Hayır. Bir kişinin panik atak yaşaması otomatik olarak panik bozukluk olduğu anlamına gelmez.

Panik atak tek seferlik veya zaman zaman ortaya çıkan bir deneyim olabilir.

Panik bozuklukta ise genellikle tekrarlayan ve beklenmedik panik ataklar görülür. Kişi yeni bir atak yaşayacağından uzun süre endişe duyabilir veya atak yaşamamak amacıyla günlük davranışlarını değiştirmeye başlayabilir.

Örneğin daha önce panik yaşadığı yerlere gitmemek, yalnız dışarı çıkmaktan kaçınmak veya bedensel belirtileri tetikleyebileceğini düşündüğü etkinlikleri bırakmak günlük yaşamı giderek daraltabilir.

Bu nedenle panik bozukluk değerlendirmesi yalnızca panik atağın fiziksel belirtilerine bakılarak yapılmaz.

Yaşadığım Şeyin Kaygı mı Panik Atak mı Olduğunu Nasıl Anlarım?

İnternetteki bir belirti listesinden kesin ayrım yapmak mümkün değildir. Ancak yaşadığınız deneyimi anlamlandırırken bazı sorular yardımcı olabilir:

• Belirtiler yavaş yavaş mı gelişiyor, yoksa birkaç dakika içinde mi yoğunlaşıyor?

• Öncesinde belirli bir endişe veya düşünce fark ediyor musunuz?

• Yoğun bir kontrol kaybı veya ölüm korkusu eşlik ediyor mu?

• Belirtiler geçtikten sonra yeniden yaşanmasından sürekli endişe ediyor musunuz?

• Belirtiler nedeniyle bazı yerlerden, kişilerden veya etkinliklerden kaçınmaya başladınız mı?

• Kaygı günün büyük bölümüne veya uzun bir döneme yayılıyor mu?

• Yaşadığınız durum iş, okul, ilişki veya günlük sorumluluklarınızı etkiliyor mu?

Bu sorular tanı koymak için değil, profesyonel değerlendirmede anlatmak istediğiniz deneyimi daha açık tarif edebilmek için kullanılabilir.

Ayrıca özellikle ilk kez ortaya çıkan, alışılmadık veya açıklanamayan yoğun fiziksel belirtilerin otomatik olarak panik atağa bağlanmaması önemlidir. Gerektiğinde tıbbi değerlendirme fiziksel nedenlerin araştırılmasına yardımcı olabilir.

Ne Zaman Psikolojik Destek Düşünülebilir?

Kaygı veya panik belirtileri günlük yaşamınızı etkilemeye başladığında psikolojik değerlendirme düşünülebilir.

Örneğin:

• tekrar panik atak yaşamaktan sürekli endişeleniyorsanız,

• bedensel belirtilerinizi sık sık kontrol ediyorsanız,

• korku nedeniyle bazı yerlerden veya etkinliklerden kaçınıyorsanız,

• kaygı uyku, iş, okul veya ilişkilerinizi etkiliyorsa,

• endişelerinizi kontrol etmekte zorlanıyorsanız,

• belirtiler tekrar tekrar ortaya çıkıyorsa

yaşadığınız örüntünün değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Kaygı, panik ve yetişkinlik döneminde karşılaşılabilen diğer psikolojik güçlüklerle ilgili çalışma kapsamını Yetişkin Psikolojisi sayfasında inceleyebilirsiniz.

Psikolojik Destek Sürecinde Kaygı ve Panik Nasıl Ele Alınabilir?

Psikolojik destek sürecinde yalnızca “panik oldum” veya “kaygılıyım” ifadesine değil, yaşanan deneyimin bütününe bakılır.

Belirtilerin hangi durumlarda ortaya çıktığı, öncesinde hangi düşüncelerin bulunduğu, bedensel duyumların nasıl yorumlandığı, kişinin belirtiler sonrasında ne yaptığı ve kaçınma davranışlarının gelişip gelişmediği değerlendirilebilir.

Bilişsel Davranışçı Terapi gibi yaklaşımlarda düşünceler, bedensel duyumlar, duygular ve davranışlar arasındaki ilişki üzerinde çalışılabilir. Kullanılacak psikoterapi yaklaşımı ise kişinin ihtiyaçları ve yapılan değerlendirmeye göre belirlenir. Bilişsel Davranışçı Terapi hakkında daha fazla bilgiye ilgili sayfadan ulaşabilirsiniz.

Kaygı veya panik belirtileri tekrar ediyor ya da günlük yaşamınızı etkiliyorsa, görüşme süreci hakkında bilgi almak ve uygunluk durumunu değerlendirmek için randevu talebi oluşturabilirsiniz.

(İçerik Kontrolü: 
Bu içerik, Psikolog Tansu Yavuz Eyidoğan tarafından psikoloji alanındaki terminoloji, mesleki uygunluk ve bilgilendirici içerik bütünlüğü açısından gözden geçirilmiştir.İçerik genel bilgilendirme amacı taşımaktadır ve kişiye özel psikolojik değerlendirme yerine geçmez.)